محسن صدر معروف به صدر الاشراف

سید محسن صدر

سید محسن محلاتی معروف به صدرالاشراف در تاریخ پنج‌شنبه بیست و دوم ماه رجب 1288 قمری مطابق با سال 1250 شمسی، در یک خانواده ی روحانی در محلات به دنیا آمد. پدرش، سید حسین فخر الذاکرین، مردی روضه‌ خوان و عالم بود که نفوذ و ریاست محلی داشت و مادرش نيز دختر حاج ملاعلی اکبر خراسانی، واعظ معروف و مشهور آن زمان بود که در نهایت قدس و تقوای از سواد فارسی نیز بهره‌ای کافی داشت.

سیدمحسن صدر قسمتی از تحصیلات مقدماتی خود را در محلات فراگرفت و در سال 1299 هـ.ق هنگامی که به همراه پدرش به واسطه اتفاقاتی که به دلیل دشمنی ظل‌ السلطان (پسر ناصرالدین‌ شاه) بر علیه‌اش رخ داد مجبور شد محلات را ترک کند و راهي تهران گردید. محسن در خانه جد مادری خویش اقامت گزید و تحت سرپرستی او در تهران زیر نظر عموی خویش که از ملاهای متنفذ دربار ناصری بود به تحصیل پرداخت.

وی بعد از دو سال، اقامت در تهران به محلات بازگشت و در آن جا نیز پدرش، وسایل تحصیل برای وی فراهم کرد اما بار ديگر در سال 1303 مجددا به همراه پدرش به تهران مراجعت کرد و با تحصیل در مدارس «پامنار» و «خان ‌مروی» به تحصیل پرداخت و به تکمیل معلومات خویش در فقه و اصول پرداخت و ساعاتی از وقت خویش را نیز صرف تدریس طلاب جوان نمود. محسن صدر در سال 1308 قمری در حالی که بیست سال از سن او می‌گذشت، به واسطة نفوذ عمویش، به دربار ناصرالدین شاه راه یافت. در سال 1309 قمری صدر به درخواست پدر به محلات بازگشت و با گوهرشاد خانم، دختر میرزا محمد نصیر، دایی پدرش ازدواج کرد و حدود یک سال در محلات متوقف شد و مجدداً به تهران بازگشت نمود.

معلم پسر ناصرالدین شاه، آخوند جوان

سید محسن محلاتی که به محسن صدر شناخته می شد، آخوندِ جوانِ لاغر و قد بلند و ترکه ای بود که به واسطه عمویش به ناصرالدین شاه معرفی شد. شاه وقتی دید این آخوند جوان از زبان شیوا و بیان زیبا و اطلاعات والایی برخوردار است او را معلم پسرش «سالار السلطنه» کرد.

آن روز سید محسن فکر نمی کرد روزی از این کسوت طلبگی و مقام معلمی، به مقام نخست وزیری ایران برسد. اما نشست و برخاست با شاه و فرزندش و گشت و گذار در باغ ها و عمارت هایی که هر روز از آن صدای سیاست بلند بود او را پله پله بالا برد و در همان گام نخست، وقتی پسر شاه، حاکم همدان شد، سید محسن دستیار اول حاکم شد.

دادستانی و قاضی دادگاه های باغ شاه

سید محسن صدر البته از آغاز سودای قضاوت داشت. همین بود که سال ۱۲۸۶ خورشیدی قاضی عدلیه شد. نفوذ کلام و تندی بیان و اخمی که همیشه در چهره اش نمایان بود خیلی زود او را به چشم مقامات عالی نمایان کرد که به ذهن سیاستمداران انداخت که قد این مرد، بلندتر از آن است که نشان می دهد.

سیدمحسن صدر در دوران مشروطه ایران، قاضی دادگستری و وظیفه بازپرسی از مشروطه‌خواهان برعهده او قرار داده شد.

پست وزارت عدلیه

محسن صدر با آن که در واقعه باغ شاه، شهره به سرکوب مشروطه‌ چیان شد اما در دوره‌ های بعد از محمد علی شاه قاجار نیز همچنان در دستگاه قضا باقی ‌ماند و در دوره پهلوی نیز همچنان در این مسند حضور داشت. آنچنانکه در دوره نخست وزیری محمد علی فروغی و محمود جم به کسوت وزیری رسید و وزارت دادگستری را بر عهده گرفت.

دوران نخست وزیری

او در سال ۱۳۲۲ در کابینه علی سیهلی وزیر دادگستری شد و سرانجام در ۱۶ خرداد ۱۳۲۴ با کسب رای اعتماد از مجلس، به نخست‌وزیری رسید. در این دوران حزب توده و حامیان دکتر محمد مصدق از مخالفان سرسخت او بودند.

پایان عمر

صدرالاشراف از آبان سال ۱۳۲۴ که از نخست‌وزیری استعفا داد تا ۲۷ مهر۱۳۴۱ که در ۹۱ سالگی در تهران درگذشت.